Nieuwjaarstoespraak Edese burgemeester Verhulst

Een nieuw jaar ligt voor ons. Een moment waarop we elkaar ontmoeten, elkaar het beste wensen en even stilstaan. Stilstaan bij wat achter ons ligt, en met u vooruit kijken.

En dat doen we in Ede al jaren. Soms bewust, soms noodgedwongen. Niet alleen tijdens de jaarwisseling. Het hele jaar door. We moeten wel, want de wereld verandert. Onze gemeente verandert en groeit al jaren. Dat is geen nieuw gegeven, maar de vragen die groei oproept zijn vandaag urgenter dan ooit. Over wonen, over voorzieningen, over natuur en bereikbaarheid. Over wie we als Ede zijn, en over wie we willen blijven. En Ede is daarin een bijzondere gemeente.

We zijn geen stad met stadsrechten. Geen Hanzestad, geen universiteitsstad, geen historische kern die vanzelf uitgroeide tot centrum van macht of handel. Ede is van oudsher een dorp. Een dorp dat al duizenden jaren wordt bewoond, omringd door bossen en heide, gevormd door hard werken op schrale Veluwegrond.

Dat verleden zie je niet altijd in monumenten of grachten, maar je voelt het wel. In onze mentaliteit. In onze nuchterheid. In onze onderlinge betrokkenheid. Want dat is écht onze kracht en zult u ook zien in de voorbeelden die ik straks noem.

Schaalsprong

Mensen die wat dichter bij de gemeente betrokken zijn, horen de afgelopen jaren vaak één woord: de schaalsprong. Een groot woord, dat grote beelden oproept. Voor sommigen kansen, voor anderen zorgen. Want wat betekent die sprong eigenlijk? Meer woningen. Meer scholen en sportvoorzieningen, meer cultuur en meer werkgelegenheid. Meer dynamiek. Maar ook: druk op ruimte, op natuur, op leefbaarheid. En dat zijn behalve maatschappelijke ook politieke issues. Die spanning is begrijpelijk. En ze is niet nieuw.

Als we eerlijk terugkijken, zien we dat Ede die sprong al eerder maakte. Rond 1900, toen Ede garnizoensplaats werd. Dat was een enorme verandering. Kazernes, militairen uit alle delen van het land, andere gebruiken, andere overtuigingen. Het veroorzaakte twijfel en zelfs schok. Maar het veranderde Ede voorgoed en gaf de gemeente nieuwe betekenis en samenhang. In 2006 vertrok Defensie, nu staan er huizen waar mensen met veel plezier wonen.

Later kwam de ENKA. De fabriek die Ede werk bracht, gezinnen aantrok en zorgde voor meer diversiteit en stedelijk karakter. Ook dat was geen kleine stap. En toch kijken we er nu met trots op terug, niet alleen vanwege het erfgoed, maar vooral vanwege wat het heeft betekend voor generaties Edenaren. In 2003 sloot de fabriek de poorten, nu is het een woonwijk.

Na de Tweede Wereldoorlog groeide Ede opnieuw, de derde sprong. Nieuwe wijken, nieuwe bedrijven, nieuwe voorzieningen. Niet zonder discussie, niet zonder fouten, maar altijd met het doel om mensen een plek te geven om te wonen, te werken en een leven op te bouwen.

Niet alleen stenen

Wat vandaag anders is, is dat de schaalsprong niet alleen gaat over stenen en vierkante meters. Het is ook een mentale sprong. Durven we accepteren dat onze gemeente verandert, terwijl we vasthouden aan wat ons bindt? Durven we te investeren in nieuwe behoeften, zonder afscheid te nemen van onze identiteit, onze eigenheid, eigenzinnigheid?

Want laat één ding duidelijk zijn: groei is voor Ede geen doel op zich. Groei gebeurt omdat mensen hier willen zijn. Jongeren die willen blijven. Gezinnen die hier toekomst zien. Ondernemers die kansen zien. Mensen die willen wonen dichtbij natuur, met goede scholen, veilige wijken en sterke gemeenschappen. De groei is eigenlijk een compliment. Omdat het hier “goed” is. Maar die groei vraagt ook om keuzes. En om een stevig fundament.

Sociaal domein is de rots waar we op bouwen, in welzijn moet je groot willen zijn. Bouwen doe je op een rots en niet op drijfzand, dat geeft een stevig fundament. En dat is het antwoord op de vraag: Waar wil je groot in zijn? Onze groei en welvaart moeten gebaseerd zijn op goede zorg voor jong en oud en aandacht en hulp voor hen die niet kunnen. Die rots is ons sociaal domein, zorg, welzijn, meedoen, omzien naar elkaar, waar nog steeds net iets minder dan de helft van onze gemeentebegroting van 476 miljoen naar toe gaat. Dit zorgt ervoor dat wat we samen opbouwen, ook echt blijft staan.

Je ziet dit het afgelopen jaar ook terug in mooie momenten die er zijn geweest binnen dit domein. De start van de bouw van buurthuis De Wulp is daar een mooi voorbeeld van. Buurthuizen zijn plekken van ontmoeting, van samenleven. In 2026 opent De Wulp haar deuren, als nieuwe woonkamer voor de wijk.

En zoals ik net al zei vinden wij het sociaal domein en gezondheid van groot belang. Daarom waren wij blij met de komst van de Mondzorgkaravaan in Ede-Zuid. Vrijwilligere zorgverleners boden gratis noodbehandelingen aan mensen die geen tandarts kunnen bezoeken. Mondzorg mag geen luxe zijn, dat blijft onze inzet. Maar we stonden ook stil bij de ouders uit Ede die getroffen zijn door de toeslagenaffaire. Hun verhalen, veerkracht en hun verdriet.

We investeerden in jongeren, nieuwe onderwijshuisvesting, de Internationale schakelklas, Kinderdorp Bennekom met honderden vrijwilligers, Het Streek plus waar jongeren na school hun talenten ontdekken, ongeacht achtergrond of omstandigheden.

En economisch: de schop ging de grond in voor het eerste circulaire bedrijventerrein van Gelderland op de Kievitsmeent en er is een start gemaakt met uitbreiding van bedrijventerrein de Stroet in Lunteren. Mooie ontwikkelingen in een tijd waarin uitbreidingen lastig te realiseren zijn. Maar ook rondom het station en het World Food Center is verandering bezig. Er staat ondertussen een volwaardig innovatiegebied met 15 nieuwe bedrijven in 2025 en stevige stappen op het gebied van talentonwikkeling en ondernemerschap. En wat heel positief is, is dat de leegstand in Ede Centrum lijft dalen en de bezoekersaantallen blijven stijgen. Een concrete winst voor de ondernemers hier in het centrum. En dit is natuurlijk geen eindpunt. We zetten de stijgende lijn in 2026 door. Verder verduurzamen en vernieuwen van bedrijventerreinen, bouwen aan kennisuitwisseling en samenwerking, zodat we klaar zijn voor de toekomst.

En ik noemde het woord net al: duurzaamheid. Als gemeente zijn we er trots op dat de inwoners en bedrijven zelf al heel veel stappen zetten op dit gebied. Meer dan 1900 inwoners hebben het afgelopen jaar subsidie aangevraagd voor isolatiematerialen en meer dan 600 woningen zijn voorzien van een warmtepomp. Het komende jaar zullen we meer inzetten op circulariteit; minder weggooien en meer hergebruiken en laten maken. Maakt u dan ook gebruik van de repair cafés!

Bewegen en sport

2025 was het jaar waarin sport, beweging en ontmoeting zichtbaar samenkwamen. In april beleefden ruim 1200 kinderen de Sam Schoololympiade. Waarbij helemaal bijzonder was dat de allereerste Paralympics voor het speciaal onderwijs plaatsvond. Een prachtig initiatief. Volgende week vindt er trouwens ook een schoololympiade plaats, maar dan hier op de ijsbaan. En nog meer sport: Het NK wielrennen. Terwijl heel Nederland aarzelde om het evenement te organiseren durfden we het in Ede toch aan. Met inzet, creativiteit en samenwerking heeft Ede laten zien waartoe het in staat is.

Maar beweging kan op meer vlakken. We maken ruimte voor de fietser en voetganger. De opening van de Westtunnel bij station Ede-Wageningen is hier een mooi voorbeeld van. Niet alleen een fysieke verbinding, maar staat ook symbool voor hoe we Ede veiliger, bereikbaarder en toekomstbestendig maken. Van schoolroutes tot snelfietsroutes.

We lobbyen hard om Nederland van het stikstofslot te krijgen. We maakten een eigen plan waarin we aantonen dat het mogelijk is om de natuur te herstellen, de bouw vlot te trekken en economische activiteiten mogelijk te maken. Hopelijk neemt Den Haag eens plannen vanuit het land over.

Dames en Heren, 2025 liet zien dat de schaalsprong geen abstract begrip is. Het is zichtbaar in zorg, cultuur, sport, economie, natuur, duurzaamheid en ontmoeting.

De schaalsprong die weer voor ons ligt het komende jaar en daarna gaat niet over prestige. Niet over groter willen lijken dan we zijn. Het gaat over het zorgvuldig begeleiden van groei. Over koesteren wat ons dierbaar is. Over het stikstofslot, nieuwe wijken, een levendiger centrum, een sterker stationsgebied. Over cultuur, sport en ontmoetingsplekken. Over een gemeente waarin nieuwe generaties hun plek vinden, zonder dat bestaande gemeenschappen hun kracht verliezen.

Gemeenteraadsleden zetten zich met hart en ziel in voor het wel en wee van de gemeente. De raad is het centrum van de politieke discussies, ieder vanuit de eigen invalshoek. In maart van dit jaar zullen er weer verkiezingen zijn. Raadsleden hebben een mening, nemen standpunten in, zijn bij het stemmen voor of tegen. Zij steken zichtbaar hun nek uit!

Uit recent onderzoek van Nieuwsuur bleek dat al 15% van de raadsleden deze raadsperiode vertrok. Werkdruk, balans met privé, persoonlijke motieven, maar ook de toegenomen druk, soms zelfs agressie uit de maatschappij bij heikele kwesties speelt een rol. Raadsleden zijn gekozen en vertegenwoordigen onafhankelijk de belangen van alle bewoners. Laten we dit met z’n allen blijven bewaken.

Aan het begin van dit nieuwe jaar wil ik u daarom uitnodigen tot een vorm van vertrouwen

• Vertrouwen in onze geschiedenis
• Vertrouwen in onze veerkracht
• En vooral: vertrouwen in elkaar

Ede is groot geworden door mensen die verantwoordelijkheid nemen, die meepraten, meedenken en meedoen. Dat is vandaag niet anders. De schaalsprong of groei is geen project van het gemeentebestuur alleen. Het is een gezamenlijke opgave, van inwoners, ondernemers, verenigingen en partners.

Ik wens u voor dit nieuwe jaar gezondheid toe. Verbondenheid. En perspectief. Laten we samen blijven bouwen aan een stad Ede dat dorp blijft in hart en ziel.