Tegen de 64-jarige Eugene N. was eerder ook levenslang geëist. Het verweer van zijn advocaten dat N juist alles had geprobeerd om de genocide te voorkomen hield geen stand. De in Rwanda geboren Edenaar werd al in 2024 in die plaats aangehouden en zat sindsdien in voorarrest.
De details rond N blijven schokkend. Tijdens de Rwandese genocide zijn in drie maanden tijd zo’n 800.000 mensen vermoord, voornamelijk Tutsi’s en gematigde Hutu’s. In de prefectuur Butare, waar deze zaak speelt, werden meer dan 100.000 mensen vermoord. De officieren van justitie verklaarden bij de strafeis in juni:
“Dat was geen spontane geweldsexplosie, voortkomend uit instinctieve haat. Nee. Het was een genocidale golf van geweld, uitgelokt en geregisseerd via een doelgerichte propagandacampagne waarmee leden van de meerderheid werden opgezet tegen iedereen die bij de minderheid hoorde: mannen, vrouwen, ouden van dagen, kinderen.
Honderdduizenden slachtoffers, honderdduizenden daders. Die daders waren hoofdzakelijk gewone landbouwers, die na jaren propaganda en oorlogsretoriek met machetes en knuppels hun buren, vrienden en collega’s beroofden en vermoordden. Zij werden daarin aangevoerd en voorgegaan door de lokale leiders.”
Genocide
Een van die lokale leiders was volgens het OM de Edenaar. Hij was, zo blijkt uit diverse getuigenverklaringen, betrokken bij een plunder- en vernietigingstocht. Hierbij werden huizen van Tutsi’s in brand gestoken en vernietigd, en hun bezittingen geplunderd.
De rechter acht nu bewezen dat Eugene N tijdens deze aanvalstocht aanzette tot genocide. Kort erna vond in het stadion van Mbazi een massaslachting plaats van ongeveer 3000 Tutsi’s die zich in het stadion hadden verzameld. En ook betrokkenheid daarbij van de Edenaar acht de rechter nu bewezen. Zo gooide N een granaat in de menigte en droeg hiermee bij aan de massaslachting.
De verdachte kwam in 1998 in Nederland terecht en kreeg hier asiel. In Rwanda liepen intussen diverse onderzoeken en rechtszaken naar de massaslachtingen en daarbij kwam ook deze verdachte in beeld. Die had zich inmiddels in Ede gevestigd en had een Nederlands paspoort gekregen. Daarom kon hij niet worden uitgeleverd. Het Team Internationale Misdrijven (TIM) van de Eenheid Landelijke Opsporing en Interventies is vanaf 2020 zijn zaak zelf gaan onderzoeken, samen met het Landelijk Parket van het Openbaar Ministerie (OM). Het TIM is daarvoor veelvuldig naar Rwanda gereisd om getuigen te horen en onderzoek ter plaatse te doen. Op 14 februari 2024 hield het TIM de in Rwanda geboren Nederlander aan.
Overlevenden
Onder leiding van de rechter-commissaris hebben daarna in Rwanda tientallen getuigenverhoren plaatsgevonden. Ook heeft er een schouw plaatsgevonden, waardoor de gebeurtenissen gereconstrueerd konden worden. Er zijn uiteindelijk veertig getuigen gehoord door het Team Internationale Misdrijven en 31 getuigen door de rechter-commissaris. Het zijn grotendeels andere getuigen dan die waarvan al eerder de verklaringen van de Rwandese autoriteiten waren ontvangen. Daarnaast zijn verklaringen en documenten uit lokale rechtbanken nauwkeurig onderzocht.
Een dag voor de strafeis, in juni 2024, maakten negen van de overlevenden gebruik van hun spreekrecht. Vijf van hen waren aanwezig in de Haagse rechtszaal. Hun achtergrond verschilt. De een was in 1994 student, de ander boer, onder hun vermoorde familieleden een horlogemaker en een metselaar.
De sprekers overleefden allen ternauwernood de genocide en waren ooggetuigen van extreme gruwelijkheden. “Ik heb met eigen ogen gezien wat hij gedaan heeft, hij moet daar niet over liegen”, vertelde een van hen. De daders waren buren, ‘mensen met wie je vroeger voetbalde en maaltijden deelde’. Ook nu is de genocide nog altijd voelbaar, aldus de getuigen. “Slapen voelt soms nutteloos, omdat het tot nachtmerries leidt”, vertelde een slachtoffer. “ ‘s Nachts keert je brein terug en komen de herinneringen.”
