Volgens een schatting van het Openbaar Ministerie verdwijnt jaarlijks 10 miljard euro aan zorggeld in de zakken van criminelen. Ter vergelijking: in synthetische drugs gaat jaarlijks naar schatting 3,2 miljard euro om.
Voor het onderzoek zijn alle transacties tussen 2020-2024 in kaart gebracht die door FIU-Nederland als verdacht zijn beoordeeld en die gelinkt zijn aan de zorgsector in Oost-Nederland. Het gaat om 769 transacties met een totale geldstroom van ruim 71 miljoen euro. Daarmee ontstaat voor het eerst een concreet beeld van criminele geldstromen in de zorg in Oost-Nederland, hoewel het werkelijke bedrag waarschijnlijk veel hoger ligt.
Kwetsbare mensen
Burgemeester René Verhulst: “Ik wist dat het fors was, maar ben echt geschrokken hiervan. Dit is geld wat is bedoeld voor de zorg van kwetsbare mensen, niet om de zakken van criminelen te vullen. Het rapport van het RIEC geeft inzicht in een topje van de ijsberg waar we mee te maken hebben rondom criminele geldstromen. Maar het signaal dat er veel misgaat, is meer dan helder. Het kabinetsakkoord en de miljoenennota zijn op dit punt ook duidelijk. Nu is het moment van doorpakken, ook voor het OM en de Belastingdienst. De lijn van de minister is dat gemeenten meer moeten kunnen doen in de aanpak van zorgcriminaliteit en daar sta ik geheel achter, maar verstevig het toezicht en stuur samen als partners om deze vorm van criminaliteit te stoppen.”
De fenomeenanalyse laat zien hoe georganiseerde criminaliteit de zorgsector als verdienmodel gebruikt. De zorgsector is aantrekkelijk voor criminelen vanwege de grote geldstromen, de arbeidsintensieve bedrijfsvoering, de complexe en ondoorzichtige financieringsstructuur, de versnipperde wetgeving en toezicht, en de eenvoudige toegang: een zorgbedrijf oprichten vraagt alleen een inschrijving bij de Kamer van Koophandel.
Verdachte transacties
Uit de analyse komen verschillende patronen naar voren. Het gaat bijvoorbeeld om het wegsluizen van zorggeld naar privérekeningen, het verhullen van geldstromen via meerdere bankrekeningen en zorgbedrijven, het gebruik van katvangers en stromannen, fictieve bedrijven en schijnconstructies, en het investeren van crimineel geld in vastgoed, luxegoederen en cryptovaluta. Ook beschrijft de analyse het zogeheten Cash Compensatie Model, waarbij crimineel contant geld via zorg- of uitzendbedrijven wordt omgezet in giraal geld met een ogenschijnlijk legale herkomst.
Het gaat in de analyse om signalen en patronen in verdachte transacties van de Financial Intelligence Unit (FIU) Nederland, niet om bewezen strafbare feiten. Eerder strafrechtelijk onderzoek en gerechtelijke uitspraken onderschrijven wel het beeld dat de fenomeenanalyse schetst.
