Sommige medewerkers zijn beschadigd uit de situatie gekomen, zo valt in het rapport te lezen. Anderen zijn vertrokken vanwege de slechte werksfeer. Het resultaat was, na een lange periode van klachten een onderzoek, in elk geval helder. Wethouder Evert van de Glind van Gemeentebelangen Scherpenzeel, werd op 21 mei via een motie van wantrouwen weggestuurd. Wethouder Gerard van Deelen van de SGP stapte voor de raadsvergadering zelf op. GBS viel buiten de coalitieonderhandelingen die gaande waren.
Het signaalrapport komt van de hand van onderzoeksbureau Thuis In Vertrouwen. De onderzoekscommissie bestond uit (oud) leden van de Landelijke Klachtencommissie Ongewenst Gedrag voor de decentrale overheid (LKOG), ingesteld door het College voor Arbeidszaken van de VNG (Vereniging Nederlandse Gemeenten). Dat waren een onderzoeker/organisatiepsycholoog en een onderzoeker/jurist.
Die gesprekken zijn gevoerd met 33 mensen die werkzaam zijn of waren bij de gemeente Scherpenzeel. De onderzoekers werden via de burgemeester ingeschakeld na aanhoudende klachten die binnenkwamen bij de ondernemingsraad en het managementteam (MT).
Intimidatie en vrouwonvriendelijk gedrag
Sommige stukken uit het rapport zijn nog steeds ‘weggelakt’. In tegenstelling tot oud-wethouder Evert van de Glind (GBS), die aangaf geen bezwaar te hebben tegen openbaarmaking, waren beide oud-wethouders Gerard van Deelen (SGP) en Henk Vlastuin (GBS), die overigens geen blaam treft, daar wel op tegen. Deze stukken zijn dan ook niet leesbaar, net als de gegevens van de geïnterviewde (ex)medewerkers.
Duidelijk is wel dat de klachten gingen om zaken als intimidatie, vrouwonvriendelijk gedrag en werken buiten de bevoegdheid van een wethouder. Zo zou wethouder van de Glind zich vrouwonvriendelijk hebben uitgelaten tegen in elk geval vier medewerkers en zich ook intimiderend hebben gedragen. Hij wordt in het rapport gekenschetst als meer een manager dan een bestuurder die zich ook bemoeide met zaken die buiten zijn bevoegdheden vielen. Volgens geïnterviewden hield hij dingen weg van de collegetafel en liet hij persoonlijke belangen meewegen.
“Op basis van de signalen/ervaringen van geïnterviewden wordt zichtbaar dat binnen de gemeente Scherpenzeel sprake is van een ernstig verstoorde samenwerking tussen twee wethouders en de ambtelijke organisatie”, zo valt in het rapport te lezen. “Een belangrijk deel van de geïnterviewden ervaart hun gedrag als intimiderend, onvoorspelbaar en soms ongepast, wat leidt tot een onveilige werksfeer.”
Zeven van de geïnterviewde medewerkers noemden het gedrag van de wethouder intimiderend. Zo zou hij als ‘haantje/directeurtje’ gesprekken naar eigen hand zetten. Zijn opstelling was volgens de geïnterviewde dominant en sturend. Elf van hen noemden hem onbetrouwbaar, ‘iemand die je woorden in de mond probeert te leggen en alles weglacht’. Zeven (ex)medewerkers noemden zijn gedrag “wethouder onwaardig.”
Medewerkers wisten niet waar ze aan toe waren en voelden zich niet comfortabel. Medewerkers uitten klachten over stukken niet of onvoldoende lezen, onverwacht van standpunt veranderen, te laat op afspraken komen of afspraken helemaal vergeten. “Het beeld dringt zich op dat er soms persoonlijke belangen in het spel zijn”, aldus een conclusie in het rapport.
Het ene woord tegen het andere
Van de Glind zegt in een reactie op het rapport zich niet te herkennen in de aantijgingen. Volgens hem is na het vertrek van een teamleider de sfeer en de verhoudingen op het gemeentehuis flink verbeterd. Verder betwist hij de zorgvuldigheid en dus ook de conclusies van het rapport. Volgens de oud-wethouder is het “het ene woord tegen het andere.”
Dat is volgens de samenstellers van het rapport een probleem. “Signalen worden door betrokken wethouders niet herkend. Ook wordt aangegeven dat niet eerder expliciet is gesproken over de structurele samenwerkingsproblematiek, maar slechts over incidenten. Dit terwijl anderen aangeven dat wel degelijk is geprobeerd de wethouders aan te spreken op hun gedrag tijdens heisessies, collegevergaderingen en bijeenkomsten met MT en college. Gezien de afgegeven signalen lijken zij onvoldoende te beseffen wat de impact is van hun gedrag. Velen voelen zich geïntimideerd.”
Het signaalrapport wijst in een conclusie op zowel gebrek aan vertrouwen bij de medewerkers als zelfinzicht bij de wethouders. De ontstane situatie gaat niet zozeer om bovenhalen van losstaande feiten, maar wel om een patroon. En dat moet doorbroken worden. “Een gespannen werkrelatie tussen ambtelijke organisatie en het bestuur vormt een risico voor de bestuurskracht van de gemeente Scherpenzeel.”
Aanbeveling was dan ook om bij de vorming van het nieuwe college rekening te houden met de uitkomst van het onderzoek en om gedragscodes te verbeteren, communicatie te versterken en te investeren in samenwerking en organisatiecultuur.
Nieuw college heeft wel positieve werksfeer
Het nieuwe college bestaat intussen uit SGP, CDA, CU en ProScherpenzeel. Een interpellatiedebat dat op initiatief van GBS in mei plaatsvond, deed daar niets aan af. Daarin stelde een door GBS en wethouders gevraagde inspreker prof. dr. Michiel de Vries dat de wethouders “voor de bus zijn gegooid.” De hoogleraar betitelde het onderzoek als “in naam wel een signalenonderzoek, maar meteen vanaf het begin alleen ingestoken op de twee wethouders.” De keuzes van de burgemeester noemde hij “kwalijk” en het onderzoek “zonder bewijzen.”
De conclusie van het signaalonderzoek is intussen dat de gemeentelijke organisatie moet leren van de situatie. Fractievoorzitter Aline van de Weerd vertelde kort na het aantreden van het nieuwe college dat er nu wel een positieve werksfeer heerst, ook met de SGP en GBS. Deze laatste maakte, ondanks hun standpunt dat het onderzoek onzorgvuldig was, expliciet duidelijk dat deze kwestie een samenwerking in de raad niet in de weg zal staan.
