Eerst de tentoonstelling. Die bestaat uit grote panelen met portretten van vrouwen die door hun (ex)partner zijn vermoord. De indringende verhalen worden verteld door nabestaanden. Wethouder Maud Hulshof opende de tentoonstelling dinsdag. “Je kunt de indrukwekkende verhalen lezen van de nabestaanden van de vermoorde vrouwen. En je kunt de QR-code scannen voor meer informatie en wat je moet doen als je hulp wilt bieden of krijgen.”
XON ging kijken en sprak de wethouder en twee Soroptimisten.
Tekst gaat verder onder de video.
Drie jaar
In de drie jaar dat de tentoonstelling FEMICIDE van stichting Open mind rondreist, is volgens projectleider, Guusje Veenhoven al veel veranderd. “Rond de start van de tentoonstelling kwam alles in een stroomversnelling”, vertelt ze. “Het aanpakplan femicide, een wetsvoorstel en een groot onderzoek zorgde al voor meer bekendheid rond femicide. Tot dan toe heette het ‘familiedrama’ of ‘crime passionel’, maar die woorden verhullen wat het echt is: moord op een vrouw omdat ze vrouw is. De tentoonstelling helpt femicide uit de taboesfeer en helpt bij het herkennen van de signalen die erop wijzen dat een vrouw in gevaar is.”
“De persoonlijke verhalen in de tentoonstelling zorgen voor begrip”, vertelt Guusje. “Mensen hebben over dit soort dingen snel een oordeel, maar als je de verhalen leest snap je veel beter dat die oordelen onterecht zijn. Het is niet allemaal zo makkelijk. De tentoonstelling geeft een aantal vermoorde vrouwen letterlijk weer een gezicht. En zij staan weer symbool voor heel veel andere vrouwen die dit is overkomen.”
Wat wethouder Hulshof raakte in deze expositie is het feit dat het leven van deze vrouwen zomaar is afgepakt. “Het waren stekte vrouwen die plannen hadden en een leven en er opeens niet meer zijn. Zussen, dochters en moeders die we nu moeten missen. Het is belangrijk om te beseffen dat dit iedereen kan gebeuren.”
De reden dat de tentoonstelling over femicide hier staat komt volgens Hulshof onder andere uit de gemeenteraad die vroeg hier meer aandacht aan te besteden. “Want iedereen in Veenendaal moet zich veilig kunnen voelen. Juist thuis.”
Je hoeft je nooit bezwaard te voelen om hulp te vragen, vindt Hulshof. En dat geldt niet alleen voor vrouwen, maar ook als je als man een vriend of familielid dwingende controle of intieme terreur ziet plegen. “Juist als man moet je aandacht hebben voor wat andere mannen om je heen doen. Ook op scheve machtsverhoudingen en geweld.”
Tekst gaat verder onder de afbeelding.
De Soroptimist Club Rhenen en Veenendaal, die zich inzet voor verbetering van de positie van vrouwen, hielp de reizende tentoonstelling naar Veenendaal te halen. “In Nederland wordt elke acht dagen een vrouw vermoord door de (ex)partner”, zegt voorzitter Gitta Niessen. “En daarvoor is er vaak een periode van isoleren, kleineren, mishandeling, dwingende controle en meer van dat soort dingen. Allemaal rode vlaggen waarvan we ons allemaal bewust moeten zijn. Zodat je zelf iets kunt doen of een ander kunt helpen. Deze tentoonstelling moet daarnaast ook vrouwen helpen om zich te realiseren dat ze ergens terechtkunnen met hun problemen. Ze staan er niet alleen voor.”
“En denk nu niet dat het alleen in bepaalde lagen van de bevolking voorkomt, want dat is niet zo”, vult Monica Brouwer aan. Bij de Soroptimisten is ze een van de organisatoren van de Orange The World-campagne, die elk najaar aandacht vraagt voor geweld tegen vrouwen. “Het komt overal voor en het gaat ons allemaal aan: vrouwen en mannen.”
Als over een paar weken de tentoonstelling weer verder is gereisd kunnen vrouwen in nood, of mensen die weten dat een vrouw in nood is, in de stad ook kijken bij de oranje Orange The World-bank, bij het gemeentehuis. “En daarmee stopt het niet, want we blijven aandacht vragen voor deze ernstige problemen.”
Volgens Guusje Veenhoven van Open mind is het begrip femicide al veel bekender dan drie jaar geleden. Toch kan de maatschappelijke bewustwording beter, net als de kennis bij instanties. “Die kennis gaat bijvoorbeeld over de rode vlaggen. Signalen waaruit je kunt opmaken dat er iets in een relatie helemaal niet goed gaat. Daar besteden we in en rond de tentoonstelling dan ook veel aandacht aan. Verder zijn er in een aantal steden intussen huizen waar expertise op dit vlak samenkomt en vrouwen in nood sneller geholpen worden. Dat is een hele goede ontwikkeling die letterlijk levens redt. Die ontwikkeling zou zich moeten doorzetten naar heel Nederland. De bekendheid met femicide en alle ellende die eraan vooraf gaat kan nog veel beter. En dus blijven we de komende jaren rondreizen met de tentoonstelling.”
Breed begrip
“Femicide is een breed begrip”, stelt Yves Wolbers van het meld- en adviespunt van Veilig Thuis Utrecht, waar ook Veenendaal onder valt. “Men denkt meestal aan partnermoord, maar het begrip is eigenlijk breder: moord op een vrouw door een man omdat ze een vrouw is, is denk ik de beste definitie.”
Volgens Wolbers is femicide het topje van de ijsberg. “Veel meer vrouwen zitten in een gewelddadige situatie, fysiek, psychisch of allebei. Ze zitten vaak jarenlang in de knel of stappen er met veel moeite uit met spanningen en risico op escalatie tot gevolg. Uit onderzoek zagen we dat dit soort situaties aan femicide vooraf gaat, maar dat wil niet zeggen dat het altijd tot femicide leidt. Het is wel belangrijk om in zo’n situatie iets te doen, want het slachtoffer moet er natuurlijk wel uit komen.”
Dat ‘iets doen’ kan volgens Yves al beginnen bij een luisterend oor. “Belangrijk is dat je niet oordeelt, maar luistert en het slachtoffer ook niet uitsluit. Je mag natuurlijk wel dingen benoemen, maar oordeel niet. Het slachtoffer zit vaak zo vast in de situatie dat het zicht op wat normaal is, is vertroebeld.”
Tekst gaat verder onder de afbeelding.
Rode vlaggen: hoe herken je dwingende controle en isolatie?
Femicide (vrouwenmoord) wordt dus vaak voorafgegaan door een periode van dwingende controle en intieme terreur. Belangrijke rode vlaggen zijn bijvoorbeeld extreme jaloezie, het isoleren van de partner, stalking, doodsbedreigingen en een escalatie in geweld. Het risico op femicide is het grootst tijdens of vlak na een relatiebreuk. Bij dwingende controle zie je bijvoorbeeld:
- De partner bepaalt de leefregels, kleding of uitgaven
- Sociale contacten met vrienden en familie worden beperkt of verboden
- Voortdurend controleren van de telefoon, locatie en social media
- Vernederen, kleineren of chanteren van de vrouw (ook waar anderen bij zijn)
Alarmsignalen voor ernstige escalatie
- Bedreigingen met de dood (richting de vrouw of de kinderen)
- Stalking en hardnekkige intimidatie na een poging tot breken
- Bezit of gebruik van wapens
- Extreme angst bij de vrouw dat haar leven in gevaar is
- Eerdere pogingen tot verwurging, verstikking of zwaar fysiek geweld
- Dreigen met zelfdoding door de partner
Wat kun je doen?
Als je als omstander, familie, vriend of buur, ziet dat iemand te maken heeft met dwingende controle, kleineren of vormen van geweld, kun je het best Veilig Thuis bellen. Dat kan anoniem en ook alleen om advies in te winnen of je verhaal kwijt te kunnen. Zij kunnen meedenken en helpen de situatie in te schatten. Je kunt ook contact opnemen met Moveira of Sociaal Steunpunt Veenendaal.
Zit je zelf in een dergelijke situatie? Ook dan kun je contact opnemen met Moveira of Veilig Thuis en ook dat kan volgens Yves anoniem. “We kijken samen wat iemand nodig heeft om de relatie veilig te kunnen voortzetten of verbreken. We volgen altijd het tempo van degene die belt.”
Maak je je zorgen over een onveilige situatie of herken je signalen? Neem direct (24/7 gratis en anoniem) contact op met Veilig Thuis via 0800-2000. Of bel (gratis en anoniem en 24/7) met Moveira: 088 3 744 744.
Bel bij acute dreiging altijd direct de politie via 112.
Meer over