Scherpenzeel maakte deel uit van het niemandsland, waarbij de officiële capitulatie van de Duitse troepen in de regio rond 5 mei 1945 plaatsvond. Het dorp bleef vanwege de strategische ligging aan de Grebbelinie en de nabijheid van de Westervoortse verdedigingslinie bleef het dorp langer onder Duitse bezetting. Canadese voertuigen trokken pas rond 7 en 8 mei vanuit Woudenberg her dorp binnen.
Tijdens de indrukwekkende avondwandeling duik je in de gebeurtenissen van mei 1940, de spannende laatste oorlogsweken en de bevrijding. Waar veel mensen wel bekend zijn met de strijd die geleverd is bij de Grebbeberg in Rhenen tijdens de Tweede Wereldoorlog, is de kennis over de gevechten die plaatsvonden bij Woudenberg en Scherpenzeel over het algemeen veel minder. Terwijl toch ook in deze regio hevig gevochten is tegen de Duitse troepen, die er daardoor niet in slaagden een doorbraak te forceren in dit gedeelte van de Grebbelinie.
Scherpenzeel was zelfs procentueel gezien de meest verwoeste plaats in Nederland ten tijde van de capitulatie op 15 mei 1940. Dat kwam vooral door de hevige beschietingen van de Nederlandse artillerie, nadat de Duitsers Scherpenzeel bezet hadden.
Grebbelinie
De Grebbelinie zelf is veel ouder. De geschiedenis daarvan kun je zien in museum Grebbelinie in het vizier in Woudenberg, ook startpunt van de avondwandelingen. Het begon als een waterlinie die vanaf de Nederrijn bij Rhenen over een lengte van ruim 60 kilometer langs het Valleikanaal en de Eem dwars door de Gelderse Vallei liep. De linie eindigt bij het Eemmeer.
De aanleg begon in 1744. Uitbreidingen werden door Nederland zelf gedaan, maar ook door de Fransen ten tijde van de Franse bezetting aan het begin van de 19de eeuw en door de Duitsers aan het einde van de Tweede Wereldoorlog.
Tussendoor werd de Grebbelinie regelmatig verwaarloosd of zelfs grotendeels opgeheven. Dat was ook het geval was in aanloop naar de Tweede Wereldoorlog. Pas in 1936 kwam met de aanleg van het Valleikanaal de Grebbelinie weer in beeld als een belangrijke verdedigingslinie.
Begin 1940 wordt zelfs besloten om van de Grebbelinie de belangrijkste verdedigingslinie te maken, omdat er geen geld was om de Nieuwe Hollandse Waterlinie en de Grebbelinie beide gereed te maken voor de naderende inval van de Duitsers. Belangrijke motivatie was dat door de keuze voor de Grebbelinie de grote steden buiten bereik van het Duitse geschut zouden blijven.
Opdat wij niet vergeten
Om te voorkomen dat de geschiedenis van de Grebbelinie bij Woudenberg en Scherpenzeel in de vergetelheid raakt, is in 2005 onder het motto “opdat wij niet vergeten” de stichting Grebbelinie in het vizier opgericht. Onderdeel van de stichting is het museum in Woudenberg.
Het museum bestaat uit een expositie van wapens, uniformen, foto’s, films en een veelvoud aan attributen, welke door zowel burgers als militairen gebruikt werden in de periode 1940 tot 1945. Vrijwilligers vertellen het verhaal over de aanleg van de Grebbelinie, de gevechten rondom Scherpenzeel en Woudenberg en de gevolgen daarvan voor de bewoners van deze regio.
Daarnaast heeft het museum ook een buitenexpositie met een replica loopgraaf (uit de periode 1940 – 1945), een aantal authentieke Nederlandse kazematten uit de Grebbelinie uit dezelfde periode en een Duitse bunker uit de in 1944 ingerichte Pantherstellung.
Avondwandelingen
Van april t/m oktober zijn er elke eerste dinsdag van de maand avondwandelingen. De wandelingen starten om 19:00 uur vanaf het museum aan de Brinkkanterweg 23A te Woudenberg, met uitzondering van de wandeling door Scherpenzeel.
Houd er rekening mee dat de wandelingen door het oneffen terrein van de Grebbelinie minder geschikt zijn voor mensen die slecht ter been zijn, met uitzondering van de wandeling door Scherpenzeel in augustus.
•Tijdsduur: 1,5 tot 2 uur
•Afstand: 3 – 5 km
•Honden toegestaan: ja, mits aangelijnd
•Vooraf aanmelden is niet nodig.
Na de avondwandelingen op 5 mei kun je op 2 juni ook een avondwandeling doen met als thema de geallieerde aanval in Normandië en het ontstaan van de Pantherstellung.
Op 4 augustus kun je terecht voor een WO2-wandeling door Scherpenzeel. Dezer vertrekt om 19.00 uur vanaf de Breehoek, Marktstraat 59 in Scherpenzeel.
